Wszystko o wzdęciach

Co to są wzdęcia?

Wiele osób zna to przykre uczucie pełności spowodowane nadmierną ilością gazów w przewodzie pokarmowym. Wzdęcia to obok bólów brzucha i zaparć, najczęściej występująca dolegliwość ze strony przewodu pokarmowego. Z jednej strony są one ukrywane jako problem wstydliwy, z drugiej pomijane jako objaw mało istotny.
Gromadzeniu się gazów w jelitach towarzyszą objawy uznawane w naszej kulturze za krępujące, dlatego wiele osób często nie wspomina o nich lekarzowi.

Jak często występują wzdęcia?

Uważa się, że 20–45% osób mieszkających w Polsce w pewnym okresie życia cierpi z powodu przewlekłych lub okresowych dolegliwości spowodowanych nadmierną ilością gazów jelitowych. Problem częściej dotyczy kobiet. Międzynarodowe statystyki mówią, że problem wzdęć dotyczy 30% ogólnej populacji a w przypadku osób z zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego nawet 90%. Na podstawie badań ankietowych przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych stwierdzono, że u 54% respondentów wzdęcia upośledzają codzienne funkcjonowanie, 43% wymagało farmakoterapii ale tylko 16% zgłosiło się do lekarza.

Przyczyna wzdęć

Najczęściej przyczyną wzdęć jest pośpiech, stres czy nieprawidłowa dieta. Wzdęcia mogą być również objawem wielu chorób przewodu pokarmowego. Przyczyną wzdęć jest nadmiar gazów jelitowych, który może być spowodowany zwiększoną produkcją i/lub zaburzeniami usuwania gazów z przewodu pokarmowego.
U zdrowego człowieka przemieszczanie i usuwanie nawet dużych ilości gazów jelitowych odbywa się bezobjawowo na drodze przyspieszenia pasażu jelitowego. Pozwala to zapobiegać nadmiernemu gromadzeniu się gazów a tym samym powstawaniu dolegliwości.
Przyczyną nadmiernego gromadzenia się gazów jelitowych mogą być:

  • połykanie powietrza podczas szybkiego jedzenia, picia oraz rozmowy lub zwiększone wydzielanie śliny (np. u osób żujących gumę);
  • dieta bogata w białka i tłuszcze, które sprzyjają zatrzymaniu gazów;
  • dieta bogata w węglowodany, które są produktem do fermentacji;
  • nietolerancja pokarmowa – np. nietolerancja laktozy (cukier obecny w mleku lub w produktach mlecznych) spowodowana niedoborem enzymu (laktazy) trawiącego ten cukier. Powoduje to, że laktoza ulega fermentacji, co wiąże się ze wzrostem ilości gazów;
  • niestrawione resztki niektórych pokarmów (w szczególności fasola, groch, kapusta, kalafior), które zalegają w jelicie grubym;
  • picie napojów gazowanych;
  • stosowanie niektórych leków (np. przeczyszczających).

Skąd się biorą gazy w jelitach?

U zdrowego człowieka całkowita objętość gazów w przewodzie pokarmowym wynosi od 150 do 200 ml. Pochodzą one głównie z połykanego powietrza, reakcji chemicznych i fermentacji bakteryjnej.
Ilość gazów jelitowych uzależniona jest przede wszystkim od składu flory bakteryjnej (bakterie, które znajdują się w przewodzie pokarmowym i pełnią wiele pożytecznych funkcji), od stosowanej diety i od czasu pasażu jelitowego. Przewód pokarmowy zasiedlają różne drobnoustroje. Najwięcej bakterii, bo około 500 gatunków (co daje łączną masę około 2 kilogramów) znajduje się w jelicie grubym. Pełnią one ważną funkcję - między innymi ułatwiają trawienie, chronią przed infekcjami. Wzrost ilości bakterii wchodzących w skład flory jelitowej lub pojawienie się gatunków bakterii, które fizjologicznie nie występują w przewodzie pokarmowym, może doprowadzić do zwiększonej produkcji gazów jelitowych i wzdęć.

Wzdęcia – czy to poważny problem?

Wzdęcia spowodowane nieprawidłową dietą czy nadmiernym łykaniem powietrza nie są powodem do niepokoju. Jednak mogą być też objawem ostrych lub przewlekłych schorzeń przewodu pokarmowego. Obok bólów brzucha mogą być objawem wielu chorób np.: zaburzeń trawienia i wchłaniania, nietolerancji pokarmowej, zaburzeń wydzielania żołądkowego i trzustkowego, nowotworów przewodu pokarmowego.

Kiedy wzdęcia mogą budzić niepokój?

Jeżeli wzdęcia występują rzadko, ustępują szybko i są związane ze spożyciem określonych potraw, nie ma większych powodów do niepokoju. Ale w sytuacji gdy towarzyszą im bóle brzucha, biegunka lub zaparcia, wymioty, brak apetytu, należy natychmiast zgłosić się do lekarza. Lekarz ustali przyczynę dolegliwości i zaleci odpowiednie leczenie.